Nazi-verleden C&A biedt unieke fiscale kans om miljarden te maken voor Chinese kopers [1/2]

Het grootste Nederlandse retailbedrijf wordt aan de Chinezen verkocht. Blijft er dan helemaal niks meer in Nederlandse handen? Maar goed, retail was toch al dood. De vermeende verkoop aan deze of gene Chinees biedt evenwel kans om de spekzolenverkoper van de ene op de andere dag miljarden euro's meer waard te maken. Welke andere reden is er te bedenken voor de verkoop van een merk aan een investeerder in een land waar dat merk bij niemand bekend is? Het heeft alles met het nogal foute oorlogsverleden van de nazaten van Clemens en August te maken. Makkelijk is niet, onderhoudend en informatief wel. Stop nu met lezen, wacht tot uw manager in aankomende midlife crisis zijn wekelijkse rondje interesse veinzen in de afdelingssecreteresse is gestart, schenkt dan een dubbele cappucino forte in en keert u dan terug om verder te lezen.  

Hoeveel is C&A eigenlijk waard? De omzet wordt op een miljard of zeven geschat, laten we aannemen dat dat cijfer klopt, evenals dat de winstmarge tien procent is en het dankzij de lage rente voor twintig keer die winst de deur uit zal gaan. Enkel C&A (de eigenaren hebben nog wat familiebedrijfjes) is dan op de kop af € 15 miljard waard. Heeft een vennootschap van een dergelijke omvang niet de plicht om een fatsoenlijke jaarrekening te publiceren? Nee dus, wat een frappante reden heeft. 

De Europese activiteiten van C&A vallen bijvoorbeeld onder een Nederlandse tussenholding, waar we gewoon de cijfertjes van moeten kunnen opvragen. Tienduizenden werknemers en miljarden winst of niet, de omvang van de activa en het resultaat zijn bijzonder bescheiden. Het balanstotaal is niet groter dan een netto modaal jaarsalaris, de ingehouden winst bedroeg vorig jaar € 2, tegen € 109 een jaar eerder. Dat is minder dan u dacht, nietwaar? 

C&A heeft een bijzondere fiscale structuur, wat alles te maken heeft met het duistere verleden van de Brenninkmeijers. Pak de vestiging aan het Amsterdamse Rokin, die 96 werknemers heeft: die zullen een omzet en winst genereren die een bv-rechtvaardigen. Vreemd genoeg is deze vestiging een commanditaire vennootschap, een CV. 

Een CV wordt door kleine ondernemers gebruikt om de stille investeerder kapitaal te kunnen laten verschaffen. Het is een bijzondere variant van de VOF, de vennootschap onder firma. Bij die rechtsvorm kiezen twee of drie kleine ondernemers ervoor om onder gemeenschappelijke naam een onderneming te kunnen voeren. Het is ideaal voor pianoleren of bouwvakkers die samen resp. een muziekschool aan huis of een aannemingsbedrijfje willen opstarten onder gemeenschappelijke naam. Kijkt u wel uit bij de keuze van de zakenpartner, want een VOF heeft geen rechtspersoonlijkheid. U bent, in privé, hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden die u samen maakt. 

Waarom heeft miljardenbedriijf C&A de rechtsvorm van een bouwvakker?
Ook is een VOF fiscaal niet handig. Als u als kleine ondernemer forse winsten begint te maken (zeg: € 1 miljoen per jaar), dan gaan die meteen de inkomstenbelasting in. Het toptarief - daar rekenen we even mee - bedraagt 52 procent. Een BV is vanaf ongeveer € 100.000 winst interessanter. Ten eerste heeft een BV wel rechtspersoonlijkheid, wat wil zeggen dat een hoge zakelijke schuld (zoals een hypotheek op een bedrijfspand of een grote bedrijfswagen) los staat van de persoonlijke huishoudbeurs. De aandeelhouder van een BV betaalt eerst 25 procent vennootschapsbelasting, daarna nog eens hetzelfde percentage over het restant in box 2 zoals dat heet

Met een BV betaalt de ondernemer bij een forse winst een belasting van dik 40 procent, tegen een kleine tien procentpunt meer voor de luie ondernemer die zijn VOF of CV niet omzet in een BV. Voor zeer grote ondernemers, zoals de Brenninkmeijers met hun vermogen van minstens € 20 miljard, is een uurtje epibreren over de juiste rechtsvorm dus zeer de moeite waard. Waarom lijkt dat dan niet te zijn gebeurd? 

Fiscaal onaantrekkelijk
Het bezit is op dit moment in handen van een zestigtal mannen en een vrouw, allen nazaten van oprichters Clemens en August. Ze verdelen de winst uit C&A en de bijbehorende familiebedrijven zoals vastgoedbedrijf Redevco volgens een onbekende sleutel. De managementfuncties liggen ook exclusief  bij de prominentere familieleden, extern solliciteren heeft weinig zin tenzij serviliteit in uw bloed zit.  

Waarom is een miljardenbedrijf als C&A dan opgebouwd als netwerk van administratief onhandige en fiscaal onaantrekkelijke CV'tjes en geen BV of NV? Dat heeft alles met het verleden van de Brenninkmeijers te maken. Er zijn twee pagina's van de geschiedenis te vinden op de website. De huidige is wat summier. Het internetarchief bevat echter een versie van de geschiedenis met een verwijzing naar de Oorlog, maar die had wat uitputtender kunnen zijn. 

Een idee wordt werkelijkheid

Tegenwoordig behoort C&A in grote delen van Europa tot het stadsbeeld. Dagelijks bezoeken zo'n twee miljoen mensen onze filialen. Maar velen weten niet welke geschiedenis er schuilgaat achter de twee letters. Die historie begon al in de 17e eeuw toen de voorouders van de latere bedrijfsoprichters Clemens en August Brenninkmeijer, van wie de beginletters ook nu nog het bedrijfslogo vormen, als goederenhandelaren in heel Europa in stoffen handelden. De beide broers waren 200 jaar later voornamelijk actief in de Duits-Nederlandse regio en verkochten stoffen volgens de oude familietraditie. Zij waren het die in 1841 in het Friese Sneek hun onderneming C&A Brenninkmeijer oprichtten. 20 jaar later openden zij hier ook hun eerste C&A-filiaal. Dat was het begin van een succesverhaal dat tot op de dag van vandaag voortduurt.

Alles begon in Mettingen

Het zakelijke concept van de beide oprichters was voor die tijd net zo eenvoudig als revolutionair: zij boden confectiekleding aan van goede kwaliteit tegen betaalbare prijzen en introduceerden standaardmaten en klantvriendelijke omruilmogelijkheden. Daarmee bepaalden ze de maatstaven in de modedetailhandel. Goede ideeën zijn succesvol. En zo groeide het aantal filialen in Nederland continu. Het lag dus voor de hand dat de erfgenamen van Clemens & August het succesmodel ook over de Nederlandse grenzen zouden gaan uitbreiden.

In 1911 opende de familieonderneming vervolgens haar eerste filiaal in Duitsland, in Berlijn. Later volgden filialen in Groot-Brittannië. De Tweede Wereldoorlog remde de expansieplannen. Maar vanaf het begin van de jaren '60 kreeg men uiteindelijk ook voet aan de grond in België, Frankrijk en Zwitserland. Tegenwoordig is de onderneming C&A, die nog altijd als een familieonderneming wordt geleid, zelfs vertegenwoordigd in China, Brazilië en Mexico. Deze zustermaatschappijen opereren onafhankelijk van C&A Europa.

Aha. De oorlog, die remde de expansieplannen. Dat valt te bezien, want wie heulde met de bezetter had juist uitgelezen kansen op 'expansie'. 

Huidig CEO Maurice Brenninkmeijer gaf in 2016, in een interview met Die Zeit, ruiterlijk toe dat C&A tijdens de oorlog gebruik maakte van dwangarbeid. Het is veel erger dan hij het in dat tijdschrift laat lijken, maar eerst iets over die dwangarbeid. 

In 1939 namen de nazi's de stad Lodz in, ruim honderd kilometer ten zuiden van Warschauw. Na de hoofstad zou Lodz het grootste Joodse ghetto krijgen. Behalve Joden uit de eigen stad werden er ook minstens 20.000 zielen uit 'Wartheland' in het ghetto gepropt, zoals de nazi's een van de drie delen van het bezette Polen zelf noemden. In totaal zijn er tot 1944 minstens 200.000 Joden door het ghetto gegaan, waarvan er bij de bevrijding in 1944 nog 877 in leven waren

McDood
Uit de historische statistieken van het kamp blijkt dat er tussen 1942 en 1944 relatief weinig sprake was van deporatie en massale liquidatie. Het ghetto was nogal winstgevend. De oorlogsmusea van Warschau en het archief van Auschwitz bevatten een zeer uitgebreide documentatie van de oorlogseconomie van de nazi's, met daarin de rol van de Joden, voor hen die het interesseert. 

In 1942 al had de Poolse regering in ballingschap door dat de ghetto's twee doelen dienden: naast het genocidale aspect, waarbij de etnische compositie van de Europese bevolking moest worden veranderd, was er het economische. Wie als slaaf kon dienen, hoefde niet (meteen) de gaskamer in. De hele techniek achter de McDood wordt hier besproken, het voert te ver om er hier verder op in te gaan. 

De ghetto's en concentratiekampen waren logistiek erg praktisch, omdat rauwe materialen en halffabrikaten per trein aangevoerd werden. Eindproducten en overtollig personeel kon er via hetzelfde station weer uit. Het dagelijks leven in het ghetto werd rondom werk georganiseerd, wat inhield dat ieders dagelijkse activiteit bestond uit het onderhouden van de Duitse oorlogseconomie én het verhogen van de levensstandaard van de Volksdeutsche.

C&A is toch voordeliger
Veel materialen voor de kledingfabrieken kwamen juist uit de vernietigingskampen, zoals deze partij schoenen in Auschwitz, door ondergetekende aldaar gefotografeerd. In de werkplaatsen in Lodz werden deze leren schoenen aangevoerd, waarna ze door jonge kinderen zoals die op deze foto werden gebruikt om er legerlaarzen van te maken.

De arbeid van vooral Joden maar evenzo zigeuners werd dus gebruikt om het van het eigen kapitaal te beroven. Totdat de factor arbeid zelf niet meer nodig was. Op deze manier werden Duitse militairen bevoorraad, maar konden ook kopers van C&A-pakken blij gemaakt worden met goedkoop textiel in verder barre tijden: C&A is toch voordeliger.

Dan doemen er drie vragen op die we in deel twee beantwoorden, na de lunch. Als dit in de jaren '40 al breed gedocumenteerd is, waarom geeft de opper-Brenninkmeijer het dan pas toe in 2018, hetzelfde jaar waarin de familie uiteindelijk afscheid zal nemen van het bezit, wat heeft dat in hemelsnaam met fiscaliteit te maken en is het eigenlijk allemaal niet veel erger?